Quy định về mua sắm chính phủ trong Hiệp định Thương mại tự do Bắc Mỹ: Trình tự mua sắm và vấn đề giải quyết tranh chấp (Kỳ 4)

Hiệp định Thương mại tự do Bắc Mỹ (NAFTA) yêu cầu các thực thể mua sắm phải tuân thủ các thủ tục công bằng, cạnh tranh và minh bạch trong việc đánh giá chất lượng các nhà cung cấp,
Quy định về mua sắm chính phủ trong Hiệp định Thương mại tự do Bắc Mỹ: Trình tự mua sắm và vấn đề giải quyết tranh chấp (Kỳ 4)

Hiệp định Thương mại tự do Bắc Mỹ (NAFTA) yêu cầu các thực thể mua sắm phải tuân thủ các thủ tục công bằng, cạnh tranh và minh bạch trong việc đánh giá chất lượng các nhà cung cấp, giới hạn về thời gian, tài liệu, trao hợp đồng và các khía cạnh khác của quá trình mua sắm. Cụ thể, NAFTA đưa ra những yêu cầu cơ bản sau đây:

 

- Không một bên ký kết nào được lựa chọn một cách đánh giá hoặc tìm cách chia một hoạt động mua sắm thành nhiều hợp đồng để tránh các yêu cầu về mức sàn mua sắm hoặc những quy định khác nêu tại Chương 10 của NAFTA;

 

- Các thủ tục đệ trình hồ sơ thầu phải minh bạch và được công bố rõ ràng. Tài liệu đấu thầu phải cụ thể và dễ thực hiện. Các mốc thời hạn trong hoạt động lựa chọn nhà thầu phải phù hợp. Tính bảo mật phải được đảm bảo;

 

- Các thực thể mua sắm phải áp dụng những quy tắc xuất xứ giống như những quy tắc mà Chính phủ của họ áp dụng trong các hoàn cảnh thương mại thông thường;

 

- Các tiêu chuẩn về kỹ thuật nên dựa trên các tiêu chí thực hiện hơn là những đặc điểm được thiết kế và mô tả; không được yêu cầu hoặc dẫn chiếu tới các nhãn hiệu, tên gọi, sáng chế, mẫu thiết kế, xuất xứ, hay bất kỳ nhà sản xuất hoặc nhà cung ứng dịch vụ cụ thể nào (trừ khi không còn cách nào khác để có thể mô tả); và không được đưa ra sự khuyến nghị hoặc nhận sự tư vấn từ bất kỳ người nào có thể có lợi ích thương mại liên quan tới một hoạt động mua sắm cụ thể trong quá trình chuẩn bị hoặc thông qua các tiêu chuẩn kỹ thuật;

 

- Hình thức chỉ định thầu chỉ được áp dụng trong một số hoàn cảnh nhất định. Hình thức lựa chọn nhà thầu này chỉ được tiến hành trong trường hợp có bằng chứng cho thấy có sự thông đồng giữa các nhà cung cấp, hoặc khi có lý do đáng tin cậy để bảo vệ các sáng chế, quyền tác giả hoặc các quyền sở hữu khác hoặc trong trường hợp không có sự cạnh tranh vì những lý do kỹ thuật;

 

- Hình thức đấu thầu hạn chế chỉ được áp dụng với điều kiện phải phù hợp với sự vận hành hiệu quả của hệ thống mua sắm và nó phải tạo cơ hội tối đa cho sự tham gia của các nhà cung cấp đến từ các bên ký kết NAFTA khác giống như là các nhà cung cấp nội địa.

 

Để thúc đẩy việc mua sắm cởi mở và công bằng, cũng như để đảm bảo việc giải quyết tranh chấp kịp thời, mỗi bên ký kết cần phải xây dựng một cơ chế “khiếu nại đấu thầu” hiệu quả. Các nhà cung cấp có quyền khiếu nại đối với các vấn đề liên quan tới cả thủ tục mua sắm và việc trao hợp đồng. Đơn khiếu nại của họ sẽ được xem xét và giải quyết bởi một cơ quan độc lập được thành lập ở từng nước ký kết của NAFTA. 

 

NAFTA không quy định hoạt động giải quyết khiếu nại cần phải được tiến hành cụ thể như thế nào cũng như vai trò của các bên có lợi ích liên quan. Trong trường hợp cơ quan có thẩm quyền giải quyết khiếu nại cho rằng có sự vi phạm đối với các quy định của NAFTA thì họ có thể ban hành “một khuyến nghị” yêu cầu thực thể mua sắm nên đánh giá lại hoạt động lựa chọn nhà thầu, cho phép các nhà cung cấp có cơ hội tham gia lại hoặc thậm chí là chấm dứt hợp đồng. 

TS. Nguyễn Thị Thu Hiền

Bộ môn Pháp luật thương mại hàng hóa và dịch vụ quốc tế Đại học Luật Hà Nội

 

ngocthanh