Pháp chú trọng hiệu quả kinh tế trong lựa chọn dự án PPP

Đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP) đã thể hiện được vai trò của mình và trở nên phổ biến tại nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó có Pháp.
Pháp chú trọng hiệu quả kinh tế trong lựa chọn dự án PPP

Đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP) đã thể hiện được vai trò của mình và trở nên phổ biến tại nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó có Pháp. Tại Pháp, PPP được hiểu là “một công cụ mang tính ngoại lệ dựa trên một thể chế pháp lý rất khác biệt với pháp luật chung về mua sắm công”. Có thể hiểu, mô hình PPP ở Pháp chỉ áp dụng đối với những dự án đáp ứng được các tiêu chí rõ ràng và được kiểm soát chặt chẽ.

IMG

Tại Pháp, PPP được hiểu là “một công cụ mang tính ngoại lệ dựa trên một thể chế pháp lý rất khác biệt với pháp luật chung về mua sắm công”

Theo quy định hiện hành của Pháp, để một dự án được triển khai theo hình thức PPP, dự án đó phải đáp ứng 3 tiêu chí: tính phức tạp, tính cấp thiết và tính hiệu quả về mặt kinh tế. Trong đó, tiêu chí tính hiệu quả về mặt kinh tế ngày càng được nhấn mạnh tại Pháp, đặc biệt từ khi Luật về Hợp đồng PPP được ban hành ngày 28/7/2008.

 

Tính hiệu quả về mặt kinh tế được xác định dựa trên những tính toán chi phí/lợi ích của một dự án PPP. Khi lựa chọn hình thức đầu tư PPP cho dự án, phía đối tác Công phải chứng minh được rằng khi triển khai dự án đó theo hình thức PPP là thuận lợi hơn về mặt kinh tế, tài chính so với các hình thức đầu tư khác. Việc đánh giá này phải phân tích 2 nội dung, bao gồm: phân tích pháp lý về các hình thức đầu tư khác nhau có thể áp dụng cho dự án đang nghiên cứu; phân tích về hiệu quả kinh tế của việc thực hiện dự án theo hình thức đầu tư PPP, trong đó có so sánh với các hình thức đầu tư khác.

 

Trong các tính toán chi phí/lợi ích, nhà đầu tư sẽ biết được chi phí bỏ ra để thu về một đơn vị lợi ích; lợi ích thu được ở đây không đơn thuần là lợi nhuận, mà đó có thể là lợi ích với môi trường (trong trường hợp phát triển bền vững), hay những lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Việc tính toán này phải được tiến hành một cách thận trọng, có tính đến các rủi ro có thể gặp phải. Hiệu quả có thể nằm ở việc một dự án/công trình sẽ được thực hiện nhanh hơn dưới hình thức PPP và vì vậy sẽ được đưa vào vận hành sớm hơn, phục vụ các mục tiêu kinh tế - xã hội của đất nước. Ví dụ, nếu dự án xây dựng một trường trung học được hoàn thành sớm 1 năm thì sẽ đem lại hiệu quả là một khóa học sinh được hưởng các lợi ích từ công trình đó mang lại...

IMG

Mô hình PPP ở Pháp chỉ áp dụng đối với những dự án đáp ứng được các tiêu chí rõ ràng và được kiểm soát chặt chẽ

Trên thực tế, việc so sánh chi phí/lợi ích sẽ được tính toán trước khi thực hiện và cho suốt thời gian thực hiện dự án, có thể bằng nhiều phương pháp khác nhau (giá trị hiện tại ròng, lập ma trận quản lý rủi ro và lượng hóa rủi ro…). Thông thường, cần phải tính toán được ít nhất 4 yếu tố sau: tổng chi phí dự kiến, kết quả/thu nhập dự kiến, sự phân chia rủi ro và đánh giá yếu tố phát triển bền vững. Trong đó, tổng chi phí dự kiến bao gồm: chi phí cho việc thiết kế, xây dựng công trình, khai thác, bảo trì, bảo dưỡng, quản lý dự án, các khoản phí và thuế, lãi suất phải trả… Kết quả/thu nhập dự kiến bao gồm: các sản phẩm/dịch vụ công ích được cung cấp từ dự án, số lượng, thời gian, chất lượng, các nguồn thu từ dự án… Về phân chia rủi ro giữa các bên, trước hết cần phải xác định tất cả các rủi ro liên quan đến dự án, sau đó mới tiến hành phân chia rủi ro cho các bên theo nguyên tắc là bên nào kiểm soát rủi ro tốt nhất thì nên phân chia rủi ro cho bên đó, vì như vậy sẽ bảo đảm rủi ro được kiểm soát với chi phí thấp nhất và các rủi ro sẽ được lượng hóa thành tiền để tính vào chi phí của dự án. Các lợi ích có được từ những đóng góp của dự án cho sự phát triển bền vững có thể được đánh giá định lượng hoặc định tính. Như vậy, các rủi ro sẽ được tính vào chi phí và các lợi ích cho phát triển bền vững được coi là một yếu tố cộng điểm cho dự án. Tất nhiên, để bảo đảm sự chính xác, cần phải tính đến cả vấn đề lạm phát trong các phân tích, đánh giá.

 

Việc đánh giá hiệu quả kinh tế của các dự án PPP là một việc rất phức tạp, đòi hỏi kinh nghiệm chuyên môn thực tế về kinh tế, tài chính, kế toán, kỹ thuật và cả pháp lý mà các cơ quan nhà nước thường khó có thể có được một cách đầy đủ. Báo cáo đánh giá này thường được tiến hành bởi một hội đồng do cơ quan nhà nước lựa chọn. Ở Pháp, một trong những cơ quan có vai trò quan trọng hỗ trợ các cơ quan công quyền thực hiện các đánh giá tiền dự án, đó là MAPPP - Cơ quan Hỗ trợ phát triển PPP thuộc Bộ Kinh tế - Tài chính Pháp. Ngoài ra, trong nhiều dự án phức tạp mà các chuyên gia của MAPPP chưa thể đáp ứng đầy đủ một hay một số kinh nghiệm về các vấn đề nói trên, thì có thể mời thêm các chuyên gia bên ngoài tham gia vào quá trình đánh giá.

TS. Nguyễn Minh Hằng

Trưởng Khoa Luật, Đại học Ngoại thương, trọng tài viên VIAC

 Ảnh: Đoàn Hòa

ngocthanh