Hướng dẫn kiềm chế tham nhũng trong mua sắm công của Tổ chức Minh bạch quốc tế: Nguyên tắc liêm chính trong mua sắm công và các tiêu chuẩn tối thiểu

Nguyên tắc liêm chính là một trong những nguyên tắc cơ bản được đề cập tới trong cuốn sách "Kiềm chế tham nhũng trong mua sắm công - Hướng dẫn thực hành" phát hành năm 2014 của Tổ chức Minh bạch quốc tế (TI).
Hướng dẫn kiềm chế tham nhũng trong mua sắm công của Tổ chức Minh bạch quốc tế: Nguyên tắc liêm chính trong mua sắm công và các tiêu chuẩn tối thiểu

Kỳ 2

Nguyên tắc liêm chính là một trong những nguyên tắc cơ bản được đề cập tới trong cuốn sách "Kiềm chế tham nhũng trong mua sắm công - Hướng dẫn thực hành" phát hành năm 2014 của Tổ chức Minh bạch quốc tế (TI). Theo đó, liêm chính được hiểu là "những hành vi và hành động phù hợp với một tập hợp các nguyên tắc về đạo đức và các chuẩn mực, được chấp nhận bởi các cá nhân cũng như các tổ chức, nhằm tạo ra một rào cản đối với tham nhũng". Nguyên tắc này phải được áp dụng cho tất cả các chủ thể tham gia và với toàn bộ quy trình mua sắm công.

 

Theo nguyên tắc này, việc mua sắm phải được tiến hành đúng với quy định của pháp luật về mua sắm công. Các công chức thực hiện thủ tục mua sắm công phải có chuyên môn kỹ thuật tốt nhất, phù hợp nhất và được làm việc trong môi trường không phân biệt đối xử. Khi đó, thủ tục mua sắm sẽ được tiến hành một cách công bằng, cạnh tranh, giúp lựa chọn được công trình, hàng hóa, dịch vụ tốt nhất với giá cả hợp lý, có tính đến nguyện vọng và mối quan tâm hợp pháp của tất cả các bên liên quan.

 

Ngoài ra, để thực hiện nguyên tắc liêm chính, cuốn sách hướng dẫn này cũng đưa ra những tiêu chuẩn tối thiểu sau đây:

Một là, các thủ tục hành chính và thủ tục ban hành các quyết định trong mua sắm công cần tuân thủ những quy tắc nhất định. Song, những quy tắc này chỉ nên đặt ra giới hạn để người có thẩm quyền tùy ý quyết định.

Hai là, Chính phủ cần thực hiện và tổ chức đào tạo thực hiện chính sách chống tham nhũng dành cho người có thẩm quyền ký kết hợp đồng mua sắm công và công chức thực hiện việc mua sắm công. Chính sách này cần có những nội dung sau: 

- Yêu cầu các công chức cam kết làm việc một cách liêm chính và tuân thủ đạo đức nghề nghiệp, trong đó có nghĩa vụ phải tránh thông đồng, đưa, nhận hối lộ và nhận tiền “bôi trơn” (facilitation payments) để không gây khó khăn cho các nhà cung cấp, nhà thầu tham gia mua sắm; 

- Mô tả, và quản lý vấn đề xung đột lợi ích; 

- Yêu cầu công bố thông tin về tài sản của công chức và các thành viên trong gia đình họ;

- Thực hiện các báo cáo đầu tư tài chính với quản lý cấp trên, và luôn sẵn sàng để công khai; 

- Quy định cơ chế giải quyết khiếu nại trong quá trình mua sắm công; 

- Bảo đảm bí mật về thông tin và an toàn cho người tố cáo tham nhũng.

Ba là, chính sách đối với các doanh nghiệp tham gia mua sắm bao gồm quy tắc ứng xử dành cho doanh nghiệp, trong đó yêu cầu họ cam kết tuân thủ sự liêm chính, đạo đức nghề nghiệp và chống tham nhũng, đồng thời cũng cần quan tâm đến việc doanh nghiệp tài trợ chính trị, đóng góp cho mục đích từ thiện và tài trợ cho hoạt động của Chính phủ.

Bốn là, doanh nghiệp chỉ được phép tham gia đấu thầu nếu đã thực hiện đúng quy tắc ứng xử, theo đó các doanh nghiệp và người lao động của mình cam kết chống tham nhũng và xác nhận rằng họ không hề tham gia vào các hành vi bất hợp pháp.

Năm là, một doanh nghiệp được phép tham gia đấu thầu nếu có cấu trúc tài chính rõ ràng và công khai.

Sáu là, việc thực hiện các hợp đồng giữa các cơ quan mua sắm với các nhà thầu, nhà cung cấp phải tuân thủ chính sách chống tham nhũng một cách nghiêm ngặt.

Bảy là, công chức thực hiện giai đoạn lập kế hoạch phải độc lập với những công chức làm việc với các giai đoạn mua sắm khác; và trong chừng mực có thể, công chức tham gia vào việc đánh giá thực hiện hợp đồng nên độc lập với những công chức tiến hành các thủ tục mua sắm trước đó. Đồng thời, cần thiết có một công chức có trách nhiệm giám sát toàn bộ quy trình mua sắm và thực hiện hợp đồng.

Tám là, những quyết định quan trọng cần được thực hiện theo nguyên tắc ít nhất hai người cùng ra quyết định (“under four eyes”), thậm chí là cần sử dụng một ủy ban để ban hành những quyết định quan trọng này.

Chín là, công chức ở các vị trí dễ dàng tham nhũng phải được luân chuyển thường xuyên.

ThS. Tào Thị Huệ

Bộ môn Pháp luật thương mại hàng hóa và dịch vụ quốc tế

Trường Đại học Luật Hà Nội

ngocthanh