Hướng dẫn kiềm chế tham nhũng trong mua sắm công của TI: Nguyên tắc minh bạch trong mua sắm công và các tiêu chuẩn tối thiểu

Theo cuốn sách "Kiềm chế tham nhũng trong mua sắm công - Hướng dẫn thực hành" phát hành năm 2014 của Tổ chức Minh bạch quốc tế (TI), minh bạch trong mua sắm công có thể được hiểu là tất cả
Hướng dẫn kiềm chế tham nhũng trong mua sắm công của TI: Nguyên tắc minh bạch trong mua sắm công và các tiêu chuẩn tối thiểu

Kỳ 3:  

Theo cuốn sách "Kiềm chế tham nhũng trong mua sắm công - Hướng dẫn thực hành" phát hành năm 2014 của Tổ chức Minh bạch quốc tế (TI), minh bạch trong mua sắm công có thể được hiểu là tất cả các luật, quy định, quy trình, kế hoạch và quyết định về mua sắm công đều được công bố công khai để các nhà thầu tiềm năng nói riêng và công chúng nói chung đều có thể tiếp cận.

Nguyên tắc minh bạch cần phải được tuân thủ trong tất cả các bước của quy trình mua sắm, bắt đầu từ những quyết định đầu tiên về đánh giá nhu cầu mua sắm, xây dựng kế hoạch mua sắm và quyết định phân bổ ngân sách, đến thủ tục xét thầu, thực hiện hợp đồng và kiểm toán.

Nguyên tắc minh bạch cho phép từng thủ tục và từng quyết định trong mua sắm công đều được giám sát, rà soát, đánh giá và chịu tác động ở mức cần thiết từ các bên liên quan, bảo đảm rằng người ra quyết định có thể chịu trách nhiệm giải trình. Minh bạch cũng có nghĩa là tất cả các bên tham gia vào quy trình mua sắm sẽ được thông báo đầy đủ và được tham vấn về các khía cạnh liên quan của dự án.

Cuốn sách hướng dẫn này cũng đưa ra những tiêu chuẩn tối thiểu đối với nguyên tắc minh bạch trong mua sắm công như sau:

(i) Trừ những thông tin phải giữ bí mật một cách hợp pháp vì lý do an ninh, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ hoặc thông tin bí mật quốc gia khác, những thông tin sau đây phải được công bố công khai:

- Các hoạt động thực hiện trước khi bắt đầu tiến hành thủ tục mua sắm, như đánh giá nhu cầu mua sắm, quá trình xây dựng kế hoạch mua sắm và phân bổ ngân sách;

- Ngân sách và kế hoạch mua sắm đã được phê duyệt;

- Thông tin mời thầu;

- Các thông số kỹ thuật của hàng hóa, dịch vụ hoặc xây lắp được mua sắm;

- Tiêu chí lựa chọn nhà thầu;

- Nội dung chính của tất cả các hồ sơ dự thầu tại thời điểm mở thầu công khai. Các nội dung này bao gồm danh tính nhà thầu, khả năng tài chính của nhà thầu và thông tin đáp ứng các tiêu chí đánh giá hồ sơ dự thầu;

- Quyết định trao hợp đồng và lý do của việc trao hợp đồng;

- Cơ quan có thẩm quyền ra quyết định trao hợp đồng;

- Hợp đồng và các bản sửa đổi nội dung hợp đồng; 

- Thực hiện, đánh giá, giám sát và báo cáo kiểm toán;

- Các cơ chế và thủ tục giải quyết tranh chấp;

(ii) Các thông tin nêu trên phải được công bố trên một website dành riêng cho mỗi cấp chính quyền (nếu có thể). Nếu không có website hoặc website rất ít được sử dụng, các thông tin cần được phổ biến rộng rãi thông qua các phương tiện truyền thông khác;

(iii) Thông tin đăng trên website phải được lưu trữ trong các định dạng thông dụng, không độc quyền, có thể dễ dàng tìm kiếm, lựa chọn, có tính tương thích cao và máy tính có thể đọc được;

(iv) Các bên liên quan trong quá trình mua sắm cho các dự án quan trọng phải được thông báo đầy đủ và tham vấn về các khía cạnh liên quan của dự án. Ví dụ, trong dự án xây đập thủy điện, tất cả những đối tượng bị ảnh hưởng như người phải tái định cư, bị ảnh hưởng do thay đổi dòng chảy ở thượng nguồn và hạ nguồn nên được cho phép và khuyến khích tham gia vào các quá trình ra quyết định mua sắm công;

(v) Cho phép bình luận công khai về báo cáo đánh giá nhu cầu mua sắm và kế hoạch sử dụng ngân sách thông qua đệ trình văn bản hoặc điều trần công khai; 

(vi) Cả chính phủ và doanh nghiệp tư nhân đều phải thực hiện chế độ kế toán minh bạch và toàn diện, nghiêm cấm sử dụng thêm các tài khoản kế toán bí mật (“off-the-books” accounts)./.

ThS. Tào Thị Huệ

Bộ môn Pháp luật thương mại hàng hóa và dịch vụ quốc tế Trường Đại học Luật Hà Nội

ngocthanh