GPA ưu tiên cho thành viên là nền kinh tế đang phát triển (Kỳ 1)

Trong bối cảnh một hiệp định đa phương, trình độ phát triển giữa các nước thành viên là rất khác nhau. Do đó, Hiệp định Mua sắm chính phủ (GPA) của Tổ chức Thương mại thế giới cũng quy định những cơ chế, điều kiện ưu đãi hơn cho nước thành viên là quốc gia đang phát triển và kém phát triển.
GPA ưu tiên cho thành viên là  nền kinh tế đang phát triển (Kỳ 1)

Trong bối cảnh một hiệp định đa phương, trình độ phát triển giữa các nước thành viên là rất khác nhau. Do đó, Hiệp định Mua sắm chính phủ (GPA) của Tổ chức Thương mại thế giới cũng quy định những cơ chế, điều kiện ưu đãi hơn cho nước thành viên là quốc gia đang phát triển và kém phát triển.  

Theo đó, trong quá trình đàm phán gia nhập GPA hoặc trong quá trình thực thi Hiệp định, nếu nhận được sự đồng ý của các thành viên khác, một thành viên là nước đang hoặc kém phát triển được phép áp dụng một hay một số biện pháp ưu đãi cho hàng hóa, dịch vụ hoặc nhà thầu của nước đó. Tuy nhiên, những ưu đãi này không được áp dụng vô thời hạn, mà chỉ trong một khoảng thời gian nhất định (được gọi là thời gian chuyển đổi).

IMG

Trong quá trình triển khai biện pháp bù trừ (Offset), Israel yêu cầu nhà thầu nước ngoài, nếu trúng thầu, phải mua hàng hóa do Israel sản xuất, phải dùng thầu phụ của Israel, phải đầu tư cho nghiên cứu và triển khai (R&D) cho nước này…

Ảnh: NC St

Các biện pháp ưu đãi được phép sử dụng

Thứ nhất, cơ chế ưu đãi về giá. Điều kiện để sử dụng ưu đãi về giá là chỉ được áp dụng cho phần hàng hóa hay dịch vụ (trong một gói thầu) có xuất xứ từ nước đang phát triển đề xuất cơ chế ưu đãi (nước đề xuất) hoặc từ các nước đang phát triển khác mà nước đề xuất đã kí hiệp định ưu đãi có điều khoản đối xử quốc gia. Tuy nhiên, trong trường hợp thứ hai, việc áp dụng cơ chế ưu đãi về giá phải tuân thủ các điều kiện do Ủy ban của GPA đưa ra. Điều kiện thứ hai cho việc áp dụng cơ chế ưu đãi về giá là cơ chế đó phải minh bạch, nội dung và việc áp dụng cơ chế ưu đãi phải được mô tả rõ ràng trong thông báo mời thầu.

Thứ hai, biện pháp bù trừ (Offset). Về cơ bản, nội hàm của Offset là việc cơ quan mua sắm áp dụng các điều kiện để nhà thầu nước ngoài tham gia và nếu trúng thầu, phải “nhượng lại” một phần giá trị của gói thầu cho nước sở tại. Một số biện pháp Offset điển hình là phải sử dụng hàng hóa, dịch vụ hay nhà thầu nội địa, các yêu cầu về đầu tư, thương mại đối lưu, nhượng quyền công nghệ…

Việc áp dụng Offset trong một gói thầu không đồng nghĩa với việc loại trừ gói thầu đó khỏi phạm vi điều chỉnh của Hiệp định. Gói thầu áp dụng Offset không cấm hay hạn chế sự tham dự của nhà thầu nước ngoài, đồng thời vẫn phải tuân thủ các quy định của Hiệp định (ví dụ về nội dung cần có trong thông báo mời thầu, trong hồ sơ mời thầu, thời gian trong đấu thầu, thông báo kết quả lựa chọn nhà thầu…). 

Trường hợp điển hình về việc đàm phán và triển khai Offset trong GPA cũng như trong các cam kết quốc tế về mua sắm chính phủ là Israel. Trong GPA 1994, nước này đã đàm phán thành công tỷ lệ Offset lên tới 35% giá trị hợp đồng; đến 2012 khi sửa đổi GPA, Israel, mặc dù đối mặt với nhiều ý kiến phản đối về tình trạng “nước đang phát triển” của mình, vẫn đàm phán được thời gian áp dụng Offset thêm 15 năm nữa. Trong quá trình triển khai Offset, Israel yêu cầu nhà thầu nước ngoài, nếu trúng thầu, phải mua hàng hóa do Israel sản xuất, phải dùng thầu phụ của Israel, phải đầu tư cho nghiên cứu và triển khai (R&D) cho nước này… (Chi tiết về việc triển khai áp dụng Offset của Israel sẽ được phân tích cụ thể trong kỳ sau).

Thứ ba, lộ trình mở cửa các ngành hoặc cơ quan mua sắm cụ thể. Về cơ bản, đây là biện pháp ưu đãi để một nước đang phát triển mở cửa dần dần một hoặc một số ngành/cơ quan mà họ cho rằng nhạy cảm, cần có thời gian để cơ quan mua sắm và nhà thầu trong nước làm quen dần với “sân chơi quốc tế”.

Thứ tư, ngưỡng mở cửa cao hơn ngưỡng chung của Hiệp định. Ví dụ, ngưỡng mở cửa đối với các gói thầu xây lắp do cơ quan mua sắm cấp Trung ương trong GPA là 5 triệu SDR (khoảng 150 tỷ VND) – tức là các gói thầu xây lắp có giá từ 150 tỷ VND trở lên do các cơ quan mua sắm cấp Trung ương của các nước GPA mua sắm sẽ thuộc phạm vi điều chỉnh của Hiệp định này. Trong số đó, Israel được áp dụng ngưỡng mở cửa cao hơn trong 5 năm đầu tiên kể từ khi Hiệp định có hiệu lực (8,5 triệu SDR, tương đương 250 tỷ VND); từ năm thứ 6 trở đi, Israel mới áp dụng ngưỡng chung 150 tỷ VND như các nước GPA khác.

Một điểm rất đáng chú ý là việc áp dụng các biện pháp ưu đãi trong thời gian chuyển đổi không được tạo ra sự phân biệt đối xử giữa nhà thầu, hàng hóa hay dịch vụ giữa các nước thành viên khác. Ví dụ, trường hợp Israel yêu cầu nhà thầu nước ngoài, nếu trúng thầu, phải mua hàng hóa do Israel sản xuất tương đương 35% giá trị hợp đồng thì điều kiện 35% đó phải được áp dụng cho tất cả nhà thầu GPA khác dù đó là nhà thầu Mỹ, nhà thầu Nhật, Singapore… 

Hương Giang

ngocthanh