Giải quyết khiếu nại trong đấu thầu tại Nhật Bản: Hệ thống giải quyết khiếu nại (Kỳ 1)

Trong lĩnh vực mua sắm công, việc nhà thầu khiếu nại về các vấn đề trong quá trình đấu thầu và kết quả lựa chọn nhà thầu là hết sức bình thường. Để nâng cao tính minh bạch, bình đẳng và cạnh tranh trong đấu thầu
Giải quyết khiếu nại trong đấu thầu tại Nhật Bản:  Hệ thống giải quyết khiếu nại (Kỳ 1)

Trong lĩnh vực mua sắm công, việc nhà thầu khiếu nại về các vấn đề trong quá trình đấu thầu và kết quả lựa chọn nhà thầu là hết sức bình thường. Để nâng cao tính minh bạch, bình đẳng và cạnh tranh trong đấu thầu, mỗi quốc gia đều thiết lập cơ chế giải quyết khiếu nại trong đấu thầu nhằm tiếp nhận và giải quyết khiếu nại của nhà thầu. Là một quốc gia với 20 năm tham gia vào các hiệp định quốc tế về mua sắm công, Nhật Bản đã xây dựng một cơ chế giải quyết khiếu nại trong đấu thầu rất toàn diện và hoàn chỉnh. Báo Đấu thầu xin giới thiệu loạt bài viết về Hệ thống giải quyết khiếu nại trong đấu thầu ở Nhật Bản.

 

Vai trò và sự ra đời

Hiệp định Mua sắm chính phủ của Tổ chức Thương mại thế giới (Hiệp định GPA) được bắt đầu đàm phán từ năm 1994, kết thúc và có hiệu lực từ ngày 1/1/1996. Song hành với sự kiện đó, ngày 1/12/1995, Nội các Nhật Bản đã thông qua Quyết định thành lập Hệ thống giải quyết khiếu nại trong đấu thầu (Government Procurement Challenge System - CHANS). Hệ thống này bắt đầu đi vào hoạt động từ ngày 1/1/1996 với mục tiêu nâng cao sự minh bạch, công bằng và cạnh tranh trong hoạt động đấu thầu, trên cơ sở không phân biệt đối xử giữa hàng hoá, dịch vụ và nhà thầu nội địa và nước ngoài.

Hệ thống này sẽ là nơi tiếp nhận và giải quyết từng khiếu nại cụ thể của nhà thầu liên quan tới các gói thầu mua sắm hàng hoá, dịch vụ và dịch vụ xây dựng.

 

Cơ cấu tổ chức

Hệ thống giải quyết khiếu nại trong đấu thầu của Nhật Bản bao gồm hai thành tố quan trọng là Hội đồng Giải quyết kiến nghị về đấu thầu (Council of Government Procurement Review) và Uỷ ban Giải quyết kiến nghị về đấu thầu (Government Procurement Review Board).

 

Hội đồng giải quyết kiến nghị về đấu thầu 

Hội đồng được thành lập với mục đích nhằm: (i) thúc đẩy quá trình giải quyết khiếu nại trong các gói thầu do các cơ quan chính phủ và các cơ quan mua sắm cấp trung ương khác của Nhật Bản thực hiện và (ii) thực hiện quy trình giải quyết khiếu nại được quy định trong Hiệp định GPA cũng như các hiệp định quốc tế mà Nhật Bản là thành viên. Nói cách khác, Hội đồng có trách nhiệm hoạch định chính sách liên quan tới việc giải quyết kiến nghị trong đấu thầu, ví dụ ban hành Quy trình giải quyết kiến nghị.

Hội đồng gồm có 18 thành viên, Chủ tịch là Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm Văn phòng Nội các Nhật Bản. Các thành viên khác của Hội đồng bao gồm Uỷ viên Hội đồng, Ban Thư ký Nội các; Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Văn phòng Nội các; Thứ trưởng hoặc cấp phó giữ chức vụ tương đương trong các bộ/cơ quan như Cơ quan Tái thiết Nhật Bản, Bộ Nội vụ và Truyền thông, Bộ Tư pháp, Bộ Ngoại giao, Bộ Tài chính, Bộ Giáo dục - Văn hoá - Thể thao - Khoa học và Công nghệ, Bộ Y tế - Lao động và Phúc lợi, Bộ Nông nghiệp - Lâm nghiệp và Thuỷ sản, Bộ Kinh tế - Thương mại và Công nghiệp, Bộ Đất đai - Kết cấu hạ tầng - Giao thông và Du lịch, Bộ Môi trường, Cơ quan Cảnh sát quốc gia, Cơ quan Dịch vụ tài chính, Cơ quan Bảo vệ người tiêu dùng.

Chủ tịch Hội đồng có quyền bổ nhiệm thành viên bổ sung trong trường hợp cần thiết.

Dưới Hội đồng giải quyết kiến nghị có Ban Thư ký giúp việc cho Hội đồng với Tổng thư ký là Uỷ viên Ban Thư ký của Bộ trưởng, Chủ nhiệm Văn phòng Nội các; các thành viên là Trưởng các bộ phận thuộc các bộ, cơ quan có liên quan.

 

Uỷ ban Giải quyết kiến nghị về đấu thầu 

Trong khi Hội đồng có vai trò giải quyết khiếu nại trên phương diện chính sách (thúc đẩy quá trình giải quyết khiếu nại, thực hiện các cam kết quốc tế về giải quyết khiếu nại…) thì Uỷ ban là nơi trực tiếp xử lý các khiếu nại cụ thể từ các nhà thầu. Nói cách khác, Uỷ ban là nơi nhận đơn khiếu nại và xử lý một cách công bằng và độc lập với quy trình giải quyết khiếu nại được nêu trong Hiệp định GPA và các cam kết quốc tế. Dĩ nhiên, cơ chế hoạt động của Uỷ ban vẫn tuân theo Quy trình giải quyết khiếu nại do Hội đồng ban hành.

Khác với Hội đồng Giải quyết kiến nghị trong đấu thầu (bao gồm các quan chức chính phủ), thành viên của Uỷ ban bao gồm các giáo sư, nhà khoa học, luật sư, chuyên gia đấu thầu hàng đầu trong các lĩnh vực khác nhau đến từ các trường đại học, cơ quan nghiên cứu của Nhật Bản. Thành viên của Uỷ ban là do Chủ tịch Hội đồng bổ nhiệm.

Uỷ ban Giải quyết kiến nghị về đấu thầu gồm có Chủ tịch, Phó Chủ tịch, các thành viên và các chuyên gia. 

Uỷ ban Giải quyết kiến nghị còn có các Tiểu ban bao gồm các chuyên gia đấu thầu trong các lĩnh vực cụ thể nhằm giải quyết các khiếu nại về đấu thầu trong lĩnh vực đó.

 

Văn phòng điều hành

Để tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động của Hội đồng giải quyết kiến nghị và Uỷ ban giải quyết kiến nghị, Chính phủ Nhật Bản còn thành lập Văn phòng điều hành trực thuộc Văn phòng giải quyết kiến nghị của Nội các.

 Tuệ Khanh

ngocthanh